Omgaan met emoties

Als iemand emoties niet goed kan hanteren, kan dat stress geven. In deze les leer je welke emoties er zijn en hoe je er iets mee kunt doen als leefstijlcoach (onder andere m.b.v. het ABC-model uit de RET). (Studietijd: 30 minuten)

Welke emoties zijn er?

Veel mensen onderscheiden één ‘positieve’ emotie (blij) en drie ‘negatieve’ emoties (woede, angst en verdriet, of als je graag alleen maar b’s wilt: boos, bang en bedroefd). Feitelijk heeft elke emotie zijn eigen functie en is er geen sprake van positief en negatief. Zo heeft woede als functie om je te laten verdedigen wat van jou is (ook niet-tastbare zaken zoals je waarden). Angst helpt je om alert te zijn op gevaar en tijdig te vluchten. En verdriet helpt je om verlies te verwerken, zodat je weer verder kunt.

Universeel gezien zijn er 8 basisemoties, die in elke cultuur voorkomen en op dezelfde manier waarneembaar zijn, bijvoorbeeld in de gezichtsuitdrukking:

  • Liefde
  • Angst
  • Vreugde
  • Woede
  • Verdriet
  • Verrassing/Verbazing
  • Schaamte
  • Walging

Mensen voelen zich niet bij alle emoties comfortabel. Dat kan te maken hebben met onder meer aanleg, opvoeding en ervaringen. Het kan voorkomen dat iemand één of meer emoties bedreigend vindt om te voelen, te zien bij een ander of zelf te tonen. Dan kan hij die gaan vermijden of onderdrukken. Op dat moment zal die emotie (die zich uiteraard af en toe voordoet in het leven, of zelfs heel vaak) veel energie gaan vragen. De moeite die iemand heeft bij het omgaan met die emotie, roept weer nieuwe emoties op. Zo raakt iemand verstrikt in zijn emoties en kan hij er buitenproportioneel heftig op gaan reageren.

Omgaan met emoties

Een basisgedachte bij het ‘gezond’ ervaren van emoties kan zijn:
“Een emotie hebben levert vaak geen problemen op, het wegdrukken ervan wel.”
Emoties wegdrukken geeft stress en onrust en laat het zelfvertrouwen of de zelfwaardering dalen. Iets wat je ervaart, mag er niet zijn. Dus een deel van jou mag er niet zijn.

Nuttige vragen bij het beter leren omgaan met emoties kunnen zijn:

  • Welke rol spelen emoties voor jou?
  • Welke emoties vind je goed om te hebben en welke niet?
  • Met welke emotie(s) wil je anders omgaan? Waarom?
  • Wat zou daarvoor nodig zijn?

Bij ernstige emotionele problemen of onverwerkte emoties (trauma’s) is het nodig om een deelnemer te gidsen bij het vinden van passende hulp. Een leefstijlcoach is niet toegerust om hier therapie bij te bieden. Wel kan leefstijlcoaching ervoor zorgen dat iemand wat meer energie, veerkracht of vertrouwen ontwikkelt en daardoor kan besluiten om een emotioneel probleem aan te gaan met hulp van iemand anders. Dat is een mooie uitkomst van leefstijlcoaching.

RET: rationeel-emotieve therapie

Een (therapie)stroming waarin mensen geleerd wordt om anders om te gaan met situaties waarin ze heftig reageren, is de rationeel-emotieve therapie (RET). Gezond verstand als middel tegen stress.

Kijk eens naar de volgende drie gedachtes:

  1. Ik moet altijd een goede prestatie leveren en daarvoor gewaardeerd worden, anders ben ik een waardeloos mens.
  2. Iedereen moet aardig voor me zijn en rekening met mij houden zoals ik dat graag wil. Als ze dat niet doen, zouden ze daarvoor door de maatschappij en de hele wereld gestraft moeten worden.
  3. Mijn leven moet zó worden ingericht, dat ik alles wat ik wil hebben op een vrij eenvoudige manier kan krijgen. Bovendien wil ik niets krijgen wat ik niet wil hebben.

Dit zijn gedachtes, waar mensen heel veel op baseren. Albert Ellis heeft dit irrationele basisgedachten genoemd en vastgesteld, dat er een heleboel vergelijkbare ‘sub-gedachten’ uit kunnen worden afgeleid. Een aantal voorbeelden:

Bij irrationele basisgedachte 1:

  • Het is beslist noodzakelijk dat iedereen die ik belangrijk vind van mij houdt en mij respecteert.
  • Ik moet bewijzen dat ik iets kan, ik moet in ieder geval uitblinken in iets belangrijks.
  • Zonder anderen ben ik niets waard.
  • Ik kan mijzelf alleen maar waarderen als ik goede prestaties lever en daarvoor de goedkeuring krijg van anderen.
  • Als ik mezelf overgeef aan gevoelens van angst, depressie, schaamte, woede en wanhoop, dan is dat heel slecht en ben ik een zwak waardeloos mens.

Bij irrationele basisgedachte 2:

  • Mensen moeten elkaar eerlijk behandelen. Als ze dat niet doen, dan deugen ze niet en moeten ze daarvoor gestraft worden.
  • Als andere mensen iets doms doen, dan zouden ze zich diep moeten schamen.
  • Als mensen het vermogen bezitten goed te presteren, maar het desondanks niet doen en hun verantwoordelijkheden ontlopen, dan deugen ze niet als mens en zouden ze zich diep moeten schamen.

Bij irrationele basisgedachte 3:

  • Alles moet gaan zoals ik wil. Het leven is verschrikkelijk als ik niet krijg wat ik wil.
  • Als er zich in mijn leven nare of bedreigende zaken voordoen, dan raak ik daarvan helemaal overstuur.
  • Ik vind het gemakkelijker om de moeilijkheden en verantwoordelijkheden die het leven met zich meebrengt, te ontlopen.
  • Het zou gemakkelijk moeten zijn dingen die mij dwars zitten te veranderen.
  • Als gerechtigheid, eerlijkheid en gelijkheid niet in ere gehouden worden, is dat ondraaglijk.
  • Ik moet perfecte oplossingen vinden voor de problemen van mijzelf en anderen.

Telkens als er iets gebeurt, en je betrekt dit soort gedachten erbij, dan maak je het jezelf moeilijk. Het is dus nuttig om deze irrationele gedachten te vervangen door rationele gedachten. Rationele gedachten helpen je, in plaats van je lam te leggen.

  • Als je je irrationele gedachten wilt vervangen door rationele, zul je eerst de irrationele gedachten moeten herkennen. Je kunt ze als volgt opsporen:
  • Ga op zoek naar alle gedachten, houdingen en overtuigingen die geformuleerd zijn met ‘moeten’. Bijvoorbeeld: “Ik moet een nieuwe vriendin vinden”, “Ik moet de beste zijn bij dit examen”.
  • Ga voor jezelf na welke dingen je echt verschrikkelijk vindt, terwijl ze eigenlijk alleen nogal onplezierig zijn. Voorbeeld: “Ik vind het verschrikkelijk om iets te moeten zeggen in het openbaar”.
  • Ga voor jezelf na wat je absoluut niet kunt hebben, bijvoorbeeld: “Ik kan het niet hebben als ik iemand groet, en hij groet niet terug”.
  • Ga na wanneer je jezelf of anderen veroordeelt om dingen die fout zijn gedaan: “Ik deug niet omdat ik het werk niet op tijd heb afgekregen” (of: “Zij deugt niet omdat ze het werk niet op tijd heeft afgekregen”).

Om mensen aan de slag te laten gaan met de emoties die voortkomen uit irrationele gedachten, heeft Albert Ellis het ABC schema bedacht:

Activating event -> Beliefs -> Consequences

oftewel:

Situatie A -> Gedachten/overtuigingen B -> Gedrag/emoties C

We zijn geneigd te denken dat een situatie bepaald gedrag of bepaalde emoties oproept. Als je beseft dat daar eerst gedachten of overtuigingen tussen zitten, krijg je weer regie. Je kunt immers werken aan andere gedachten in een bepaalde situatie. Dan worden je gedrag en je emoties ook anders. Om een deelnemer hierbij te helpen, kun je met hem kijken welke situaties vaak veel energie kosten (veel emoties oproepen) en vervolgens onderzoeken welke irrationele gedachten een rol spelen daarbij. Welke gedachten zou hij kunnen trainen als vervanging daarvan?

Iemand die veel over de RET heeft geschreven in het Nederlands is Jan Verhulst.